Проект Донгак Барыкаан — Тыванын бир дугаар херээжен чогаалчызы


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Тѳлевилел Доңгак Барыкаан-Тываның бир дугаар херээжен чогаалчызыТѳлевилелди кылган ѳѳреникчи: Ондар Аюш, Хѳндергей ортумак школазының 3-ку классчызы Удуртукчу башкызы: Куулар Сесек Кертик-ооловна

Кѳступ чыдар кѳк-ле дээрим!Кѳктуг-шыктыг Хѳндергейим!Булуттуг дээрден чаңнык дүшпезин,Будуктуг ыяштан чарты тоглавазын.Ыраажы – Хем унун дургаарЫрлыг улус чурттаар болзун.Каргыраалаан оолдарлыг болзун,Каттыраңнаан кыстарлыг болзун. Д.Барыкаан«Шагаа ёзулалы» деп шүлүүнден үзүндү
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation
style.rotation Тѳлевилелдиң темазы:Донгак Барыкаан-Тываның бир дугаар херээжен чогаалчызы
Сорулгазы: Тываның бир дугаар херээжен чогаалчызы Доңгак Барыкаанның допчу намдарын номнардан, Хѳндергей суурда тѳрелдеринден, уйнуктарындан дыңнап бижиири, ооң шүлүктерин тыва шүлүктер чыындыларындан чыып, ѳѳренип кѳѳру. Тѳлевилелдиң онза чугулазы:Тываның бир дугаар херээжен чогаалчызы Хѳндергей чурттуг боорга, бодум Хѳндергейде чурттап турар болгаш сонуургап, бо тѳлевилелди кылып эгелээн мен.
ppt_wr
style.rotation Ажылды чорударының аргалары:Чогаалчының допчу намдарын номнардан номчуп, ѳѳренип кѳѳру; Чогаалчының дугайында ооң Хѳндергей суурда тѳрелдеринден, уйнуктарындан дыңнап бижиири; Д.Барыкаанның шулуктерин школаның ном саңы, суурнуң ном саңындан, интернет четкизинден чыып тывары;
Шинчилел ажылдарын чоруткан оруум:Ленина кудумчузу бажың 20 – Ооржак О.Д.Бурзекей кудумчузу, бажың 32 – Артседи Б.Ѳ.Октябрьская кудумчузу, бажың 15-школаЛенина кудумчузу, бажың 5 мээң бажыңым.М.Доруг-оол кудумчузу бажың 7-2 – Сат Орлан СергежиковичБо кудумчуларны кезип тургаш, чогаалчы Доңгак Барыкаанның дугайында билип, ооң тѳрелдерин чурукка тырттырып алган мен.
Билдинмес сѳстер-биле ажылАлгышчы – алгыш-йѳрээл салыр кижи, алгышчы кижи дээрге, анаа эвес, чечен-мерген дылдыг, сѳскур кижи;Изекчи – баштайгы салыкчызы, баштаан кижизи;Чыыш-чоннуң чыглыры, хурал; Дарга шуваганчы Доңгак Хуралбай уруу Барыкаанның допчу намдарыДоңгак Хуралбай уруу Барыкаан (шола ады Дарга шуваганчы) 1898 чылдың сентябрь 23-те Чѳѳн-Хемчик кожууннуң Хѳндергей сумузунга Бедик-Тей деп черге арат Доңгак Хуралбайның ѳг-булезинге тѳруттунген. Кады чурттаан ѳѳнуң ээзи моол уктуг кижи чораан. Ынчангаштың аныяандан тура моол дылды ѳѳренип шиңгээдип апкан. 1921 чылда Таңды Тыва Арат Республика бодарап догуннаан соонда, Хѳндергей сумузунга сууржун байдалды хѳгжудеринге бодунун идепкейин кѳргускен. 1925 чылда Хувискаалчы намның Тѳп комитединиӊ кежигүнүнге соӊгуткан. Чыыш болган черлерге тыва улустуӊ аас-чогаалыныӊ янзы-буру хевирлеринден үлегерлээн шүлүктерни, тоолдарны, алгыштарны аныяк салгалга үлегер-чижек кылдыр дамчыдып берип чораан. Тыва чоннуӊ чечен чогаалыныӊ изекчизи, эӊ баштайгы тыва херээжен шүлкүчү, тоолчу, алгышчы Хуралбай уруу Донгак Барыкаан 1975 чылдыӊ июль 13-те ѳскен тѳрээн чери Хѳндергей суурга мѳчээн. Бир дугаар шүлүү «Марттын сези»1929 чылдыӊ март 30-де Барыыкаан Доӊгактын «Марттын сези» деп шүлүү «Тыванын шыны» солунга парлаттынган. Ол хевээр бѳгунге чедир Барыкаан Донгакты улус чон тыва литератураныӊ «кырган-авазы» деп эргеледип адап чоруур. ТАР-ныӊ Тѳп хораазыныӊ чанында Херээженнер килдизиниӊ бирги даргазы база-ла ол. Доӊгак Барыкааннын шүлүктери«Шагаа ёзулалы», «Хувискаалдыӊ оруу» 1954 чыл«Кѳруп алза», 1973 чылХѳндергейниӊ аныяктарынга чагыым, 1973чылдын август 7 Мээӊ эӊ-не сонуургаан чуулум, бо чогаалчыныӊ Хондергейниӊ аныяктарынга арттырган чагыын мээн кырган-авам биске «Кырган-авам аптаразы» деп класс шагынга чугаалап бергени.Белозёрова Татьяна Чогаалчыныӊ улуг урууКара-Сал Дензиваа Элбековна – бугу назынында малчыннап чораанУруглары:1.Кара-Сал Демчик-Карбы Доржуевич- чылгычылап чораан.2.Ооржак Оюмаа Доржуевна- поварлап чораан.3.Кара-Сал Елизавета Доржуевна-Кара-Сал Александр – Хайыраканда мал эмчизи.4.Оюн Лидия -.5.Кара-Сал Хеймер-оол – малчыннап чораан.
Уруглары: Сат Чаяна Дугаржаповна – Чадаананыӊ дугаары 3 школазында эге класс башкызы.Ооржак Алик Дугаржапович -чолаачыХовалыг Аржаана Дугаржаповна- повар мергежилдиг.Уруунуӊ Хѳндергейде чурттап чоруур уруу Ооржак Оюмаа ДоржуевнаХѳндергей сумузунуӊ хундулуг чурттакчызы, хѳй ажы-тѳлдуӊ ынак авазы.
Оглу Артседи Василий Элбекович – Хѳндергей ортумак школазынга ыры башкылап чораан
Артседи Василийниӊ ѳѳнуӊ ишти, керни- Артседи Байлак Ѳгбен-ооловна, «Херел» уруглар садыныӊ эргелекчизи болуп үр үеде ажылдааш, хүндүлүг дыштанылгаже үнген.
Василий деп оглунуӊ ажы-тѳлү:Артседи Ямилия Васильевна –Кызыл хоорайда улуг эмчи;Артседи Изольда Васильевна- амгы үеде Хѳндергей сумузунуӊ «Херел» аттыг уруглар садыныӊ эргелекчизи;Артседи Венера Васильевна – «Херел» уруглар садында кижизидикчи башкы;Артседи Майя Васильевна – Тываның ѳѳредилге яамызында юрист болуп ажылдап чоруур. Чоруттунган ажылдыӊ кол түӊнелдери:Ажылды чорудуп тургаш, мен Тываныӊ бирги херээжен чогаалчызы Доӊгак Хуралбай уруу Барыкаанныӊ дугайында ооӊ тѳрелдеринден эки билип алганым меӊээ кончуг ажыктыг болган.
Ажыглаан чогаал:«Доӊгак Барыкаан»,К, 2003чИнтернет четкизи,Чогаалдар чыындызы, 2001ч Коргениӊер дээш четтирдим!

Приложенные файлы


Добавить комментарий