Образовательный материал


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Ю.М.Виноградов, Е.А.Андреева ĕзĕсемпе усă курнă. Синтаксис тишкерĕвĕ тăвасси Союзсăр хутлă предложенисене тишкермелли йĕрке 1.Союзсăр хутлă предложени мĕнле хутсăр предложенисенчен тăрать? (Кашни хутсăр предложенин тĕп членĕсене тупмалла).2. Пĕлтерĕшĕ енчен хутсăр предложенисем епле зыхăннă (пĕр вăхăтра е умлăн-хызлăн пулакан ĕзсене сăнлани, пĕр предложени теприн шухăшне узса пани, пĕр предложени шухăшĕпе теприне хирĕзлени т.ыт.те.)? З. Чарăну паллисене епле лартни. Асăрхаттарни. Тĕрлĕ зыхăнури темизе хутсăр предложенирен тăракан хутлă предложение тишкеря тунă чухне чи малтан хутсăр предложенисене тупса палăртмалла, унтан вĕсем мĕнле ушкăнсене пĕрлешнине кăтартса зав ушкăнсем мĕнле зыхăннине каламалла. Малалла кашни ушкăнне (е пайне) уйрăм пăхса тухмалла. Тĕслĕхрен: 1. Ывăллă-хĕрли хумханать, ывăлсăр-хĕрсĕрри хурланать. (Ват. сăм.) Ку союзсăр хутлă предложени икĕ хутсăр предложенирен тăрать. Пĕри — ывăллă-хĕрли хумханать, подлежащи — ывăллă-хĕрли, сказуемăй — хумханать. Тепри — ывăлсăр-хĕрсĕрри хурланать, кунта та тĕп членсем е: подлежащи — ывăлсăр- хĕрсĕрри, сказуемăй — хурланать. Икĕ хутсăр предложени те пĕр евĕрлĕ ĕзсене сăнлаззĕ, завăнпа вĕсене запятойпа уйăрнă. 2. Тырă пулмасан пĕр зул хуйхă, ывăл-хĕр ăнмасан ĕмĕрлĕх хуйхă. (Ват. сăм.) Ку тĕслĕх тăватă хутсăр предложенирен тăрать: 1) тырă пулмасан (тĕп членсенчен тăрать: тырă — подлежащи, пулмасан — сказуемăй), 2) пĕр зул хуйхă (хуйхă сăмах подлежащи пулать, сказуемй зук), З) ывăл-хĕр ăнмасан (тытăмĕпе пĕрремĕш хутсăр предложени евĕр), 4) ĕмĕрлĕх хуйхă (тытăмĕпе иккĕмĕш хутсăр предложени евĕр). Пĕрремĕшпе иккĕмĕш предложенисем пăхăнуллă зыхăнура тăраззĕ, вĕсен пĕрлешĕвĕ пăхăнуллă хутлă предложени тăвать. Завнашкалах виззĕмĕшпе тăваттăмĕш хутсăр предложенисен пĕрлешĕвĕ те пăхăнуллă хутлă предложени тăвать. Запла вара, тăватă хутсăр предложенирен тăракан хутлă предложени икке пайланать. Зак пайсем пĕр-пĕринпе союзсăр зыхăназзĕ, завăнпа та пĕтĕмĕшле ку — союзсăр хутлă предложени. Сыпнуллă хутлă предложенисене тишкермелли йĕрке 1. Сыпнуллă хутлă предложени мизе хутсăр предложенирен тăрать? 2. Вĕсем мĕнле союзпа зыхăннă? 3. Чарăну паллисемпе епле уйăрмалла? Тĕслĕх: Зур зĕр те иртрĕ ĕнтĕ, анчах ыйхă килмест. Ку сыпăнуллă хутлă предложени икĕ хутсăр предложенирен тăрать: пĕрремĕшĕ — зур зĕр те зитрĕ ĕнтĕ; иккĕмĕшĕ — анчах ыйхă килмест. Вĕсем пĕр-пĕринпе хирĕзлекен анчах союзпа зыхăннă. Запятойне анчах союз умĕн лартмалла. Сыпнуллă хутлă предложенири хутсăр предложенисене малалла та тишкеря тума юрать. Пăхăнуллă хутлă предложенисене тишкермелли йĕрке Малтан тĕп предложение, унтан пăхăнуллине палăртмалла. Иккĕшĕнне те тĕп членĕсене кăтартмалла. Пăхăнуллă предложени тĕп предложенипе епле мелпе (хыз сăмахпа, аффикспа, вырăнĕ-йĕркипе, союзпа, союзла сăмахпа) зыхăннă? Пăхăнуллă предложенин ыйтăвĕ епле? Пĕлтерĕшĕ? Хăш ушăкна кĕрет (подлежащи, сказуемăй, определени, дополнени, обстоятельство)? Пăхăнуллă предложени вырăнĕ (тĕп предложени умĕн, варринче е хызĕнче). Чарăну паллипе уйăрнипе уйăрманни. Тĕслĕх: Хăй кĕтĕвĕ патĕнче ача шăхличĕ калать, хырăмĕ пит вызнипе Силпи ялнелле пăхать. (К. Ив.) Ку — пăхăнуллă хутлă предложени. Тĕп предложени — Хăй кĕтĕвĕ патĕнче ачашăхличĕ калать, Силпи ялнелле пăхать; унăн тĕп членĕсем — ача калать, пăхать.Пăхăнуллă предложени — хырăмĕ пит вызнипе; унăн тĕп членĕсем — хырăмĕ вызнипе.Пăхăнуллă предложени тĕп предложенипе пĕрлелĕх падеж аффиксĕпе зыхăннă. Ыйтăвĕ— мĕн пирки?, пиркене пĕлтерет, обстоятельство пулать, тĕп предложени варринче хăйăнлантаракан глагол ушкăнĕ умĕн тăрать. Чарăну паллипе уйăрмалла мар. Тепĕр т ĕ с л ĕ х: Тĕттĕм пулсан, зил шавлани, йывăзсем кашлани илтĕнчĕ. (Кип.) Ку — кăткăс пăхăнуллă хутлă предложени. Тĕп предложени — илтĕнчĕ, вăлсказумăйран кăна тăрать. зил шавлани тата йывăзсем кашлани пăхăнуллă предложенисемуншăн пĕр йышши подлежащисем пулаззĕ. Вĕсемсĕр пузне кунта тата виззĕмĕш пăхăнуллă предложени пур — тĕттĕм пулсан. Вăл хăзан? ыйтура тăрать, шухăшĕпе купăхăнуллă предложени хăй хыззăнхи пайĕпе пĕтĕмĕшлĕн зыхăнать. Ун хыззăн запятойлартмалла. Тишкеря йĕрки!!! 1. Тĕп членсене тупмалла.2. Хутсăр предложенисен чиккисене палăртмалла.3. Хутсăр предложенисене зыхăнтаракан мелсене тупмалла.4. Пăхăнуллă предложени пĕлтерĕшне кăтартмалла.5. Схема тумалла. Умри тяпем вырăнта танксем курăн-маззĕ-ха, анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни лайăх илтĕнет, тата тяпем хызĕнче, талккишпех, тусан зĕкленни курăнать. (А.Арт.) Умри тяпем вырăнта танксем курăнмаззĕ-ха, анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни лайăх илтĕнет, тата тяпем хызĕнче, талккишпех, тусан зĕкленни курăнать. Умри тяпем вырăнта танксем курăнмаззĕ-ха, анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни лайăх илтĕнет, тата тяпем хызĕнче, талккишпех, тусан зĕкленни курăнать. Умри тяпем вырăнта танксем курăнмаззĕ-ха,1/ анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни 2/ лайăх илтĕнет, 3/ тата тяпем хызĕнче, талккишпех,4/ тусан зĕкленни 5/ курăнать.4/ Умри тяпем вырăнта танксем курăнмаззĕ-ха,1/ анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни 2/ лайăх илтĕнет, 3/ тата тяпем хызĕнче, талккишпех,4/ тусан зĕкленни 5/ курăнать.4/ 1 1 Умри тяпем вырăнта танксем курăнмаззĕ-ха,1/ анчах вĕсем аякри аслати евĕр кĕмсĕртетни 2/ лайăх илтĕнет,3/ тяпем хызĕнче, талккишпех,4/ тусан зĕкленни 5/ курăнать.4/ I II анчах 2 5 3 , 4 4 тата , тата Урамра ачасем темле «вутлă арман» зинчен калазнине эпĕ темизе хут та илтнĕччĕ, анчах вăл мĕнлине пĕлсех пĕтерменччĕ. Урамара ачасем темле «вутлă арман» зинчен калазнине эпĕ темизе хут та илтнĕччĕ, анчах вăл мĕнлине пĕлсех пĕтерменччĕ. вăл мĕнлине 3/ Урамара ачасем темле «вутлăарман» зинчен калазнине 1/ анчах пĕлсех пĕтерменччĕ. 2/ эпĕ темизе хут та илтнĕччĕ, 2/ 1 3 2 2 Хушăран зез, ача-пăча кăшкăркалани, йытăсем вĕркелени, хурсем какалани, кăвакалсем нартлатни, вăкăрсем мĕкĕрни, автансем авăтни, чăхсем кăтиклени, качака макăрни, кайăксем юрлани, сысна нăрăхлатни, кушак мăрлатни, сурăх мекеклетни, лаша кĕзенни, пĕвери шапасем кваклатни, чакак чакăлтатни, карчăксем пакăлтатни илтĕнет. Хушăран зез, ача-пăча кăшкăркалани, йытăсем вĕркелени, хурсем какалани, кăвакалсем нартлатни, вăкăрсем мĕкĕрни, автансем авăтни, чăхсем кăтиклени, качака макăрни, кайăксем юрлани, сысна нăрăхлатни, кушак мăрлатни, сурăх мекеклетни, лаша кĕзенни, пĕвери шапасем кваклатни, чакак чакăлтатни, карчăксем мăкăртатни илтĕнкелет. Хушăран зез,1/ ача-пăча кăшкăркалани,2/ йытăсем вĕркелени,3/ хурсем какалани,4/ кăвакалсем нартлатни,5/ вăкăрсем мĕкĕрни,6/ автансем авăтни,7/ чăхсем кăтиклени,8/ качака макăрни,9/ кайăксем юрлани,10/ сысна нăрăхлатни,11/ кушак мăрлатни,12/ сурăх мекеклетни,13/ лаша кĕзенни,14/ шапасем кваклатни,15 чакак чакăлтатни,16/ карчăксем мăкăртатни17/ илтĕнкелет.1/ Хушăран зез,1/ ача-пăча кăшкăркалани,2/ йытăсем вĕркелени,3/ хурсем какалани,4/ кăвакалсем нартлатни,5/ вăкăрсем мĕкĕрни,6/ автансем авăтни,7/ чăхсем кăтиклени,8/ качака макăрни,9/ кайăксем юрлани,10/ сысна нăрăхлатни,11/ кушак мăрлатни,12/ сурăх мекеклетни,13/ лаша кĕзенни,14/ шапасем кваклатни,15 чакак чакăлтатни,16/ карчăксем мăкăртатни17/ илтĕнкелет.1/ Зут занталăк пытарса усранине тупма зăмăлрах:кашни япала ĕмĕрсем иртнĕ май зиеле тухать, пĕр зын тупайманнине тепри тупать.(В.Эктел.) 1 2 3 4 5 6 7 2 Зут занталăк пытарса усранине тупма зăмăлрах:кашни япала ĕмĕрсем иртнĕ май зиеле тухать, пĕр зын тупайманнине тепри тупать.(В.Эктел.) 1 2 3 4 5 6 7 2 тупма зăмăлрах: кашни япала ĕмĕрсем иртнĕ май зиеле тухать, пĕр зын тупайманнине тепри тупать Зут занталăк пытарса усранине Зут занталăк пытарса усранине кашни япала ĕмĕрсем иртнĕ май зиеле тухать, пĕр зын тупайманнине тепри тупать. тупма зăмăлрах: кашни япала зиеле тухать, Зут занталăк пытарса усранине ĕмĕрсем иртнĕ май пĕр зын тупайманнине тепри тупать. тупма зăмăлрах: 1/ 2/ 3/ 3/ 4/ 5/ 6/ 1 5 2 3 6 4 3 3 : , . Кăнтăрла иртни пĕр визĕ сехетсем тĕлнелле Вальăсем патне лутрарах ватă хĕрарăм пырса кĕчĕ Кăнтăрла иртни пĕр визĕ сехетсем тĕлнелле Вальăсем патне лутрарах ватă хĕрарăм пырса кĕчĕ пĕлчĕ. Шкулта вĕреня зул пузлан иччен Ольга Петровна кашни киле кĕрсе кăзал шкула мизе ача пухăнасси не 1) 2) 3) 4) пĕлчĕ. Шкулта вĕреня зул пузланиччен Ольга Петровна кашни киле кĕрсе кăзал шкула мизе ача пухăнассине 1) 2) 3) 4) пĕлчĕ. Шкулта вĕреня зул пузланиччен Ольга Петровна кашни киле кĕрсе кăзал шкула мизе ача пухăнассине 1) 2) 3) 4) пĕлчĕ. Шкулта вĕреня зул пузлан иччен Ольга Петровна кашни киле кĕрсе кăзал шкула мизе ача пухăнасси не 1) 2) 3) 4) пĕлчĕ. Шкулта вĕреня зул пузлан иччен Ольга Петровна кашни киле кĕрсе кăзал шкула мизе ача пухăнасси не Ольга Петровна кашни киле кĕрсе 1) 2) 3) 4) Вăл пĕччен тăрса юлсанах, эрех ĕзме вĕреннĕ зын пек, савăнсах хăйĕн яланхи шухăш зăмхине малалла кума тытăнать,саланнă йăва вырăнне асра зĕнĕ йăва завăрать, чул касать, вăрман турттарать Тĕп членсене тупмалла. Вăл пĕччен тăрса юлсанах, эрех ĕзме вĕреннĕ зын пек, савăнсах хăйĕн яланхи шухăш зăмхине малалла кумма тытăнать, саланнă йăва вырăнне асра зĕнĕ йăва завăрать, чул касать, вăрман турттарать

Приложенные файлы


Добавить комментарий